Επιχείρηση αυτοεκτίμηση

Δεν είναι η πιο εύκολη επιχείρηση στον κόσμο, αλλά σίγουρα αξίζει τον κόπο - και με το παραπάνω, αν θέλουμε να φτάσουμε κάποια στιγμή στο σημείο να ζούμε αρμονικά τόσο με τον εαυτό μας όσο και με τους άλλους.

Στο μυθιστόρημα του Ουμπέρτο Έκο «Το Όνομα του Ρόδου», το οποίο πολλοί έχουν διαβάσει (και μάλλον ακόμα περισσότεροι έχουν δει στην ευπρεπή κινηματογραφική εκδοχή του Ζαν Ζακ Ανό), υπάρχει μια σκηνή όπου ο ήρωας εντελώς απρόσμενα έρχεται κυριολεκτικά πρόσωπο με πρόσωπο με μια γυναίκα κρυμμένη στο κελάρι της μονής και λέει ότι «έμοιαζε με στρατό παραταγμένο για μάχη». Με στρατούς έτοιμους για μάχη μοιάζουν τις περισσότερες φορές οι άγνωστοι άνθρωποι που βλέπουμε κάθε μέρα με το που ξεμυτίσουμε από την ασφάλεια του οίκου μας: στο δρόμο, στο λεωφορείο, στο μετρό, στη δουλειά ερχόμαστε σε στιγμιαία επαφή μαζί τους μια φορά κι ύστερα δεν τους βλέπουμε ξανά στη ζωή μας. Ή, αν τους ξαναδούμε, δεν θα τους θυμόμαστε. Λίγοι μόνο από εμάς, προικισμένοι από τη φύση με μια διαίσθηση σε υψηλότερο επίπεδο από το κανονικό, είναι σε θέση να «μυριστούν» με την πρώτη πόσο αραιές μπορεί να είναι σε βάθος οι γραμμές αυτών των στρατών.

Ανθρώπινο πρόσωπο
Σίγουρα θα έμενε έκπληκτος κανείς από τα κενά που υπάρχουν πίσω από το πρόσωπο ενός ανθρώπου, κενά που διαπιστώνουμε σιγά σιγά και επιβεβαιώνουμε με την πάροδο του χρόνου καθώς βαθαίνει η γνωριμία μας μαζί του. Τότε μας αποκαλύπτεται η πραγματική κατάσταση, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα από τα διάφορα σύνδρομα και φοβίες που ταλανίζουν μια σύγχρονη ανθρώπινη προσωπικότητα.

Ο φόβος της αποτυχίας, για παράδειγμα, ο οποίος είναι ευρύτατα διαδεδομένος, εντοπίζεται ακόμα και σε άτομα υπεράνω υποψίας, τα οποία έχουν κερδίσει την εκτίμηση και το θαυμασμό ολόκληρης κοινωνίας. Με ένα κρυφό χαμόγελο, αυτός που τα πλησιάζει διαπιστώνει ότι τρέμουν στην ιδέα και του πιο μικρού στραβοπατήματος.

Ο διάσημος αμερικανός κωμικός Γκρούτσο Μαρξ (αυτός με το ψεύτικο μουστάκι) κάποτε είχε πει: «Αυτές είναι οι αρχές μου κι αν δεν σας αρέσουν, έχω άλλες!». Πόσοι άνθρωποι δεν ακολουθούν σοβαρά αυτή την τακτική, με στόχο να αποφύγουν την απόρριψη των άλλων! Διατεθειμένοι να κάνουν τα πάντα, να μην αρνηθούν τίποτα σε κανέναν, αγωνίζονται για τον τίτλο του «καλού παιδιού» που όλος ο κόσμος συμπαθεί...

Και δεν τελειώσαμε ακόμα. Δεν μπορούμε να παραλείψουμε από το μικρό αυτό κατάλογο τους ανθρώπους που βγάζουν μια επιθετικότητα στη συμπεριφορά τους χωρίς να προκληθούν από κανέναν. Κλασικό παράδειγμα σκυλιών που γαβγίζουν αλλά δεν δαγκώνουν ή γαβγίζουν για να μην τα δαγκώσουν. Πρόκειται για ευαίσθητα κατά βάθος πλάσματα που προσπαθούν να κρύψουν την ανασφάλεια που νιώθουν στη σημερινή «σκληρή» κοινωνία.

Τέλος, υπάρχει και η συνηθισμένη κατηγορία ανθρώπων: όλοι εκείνοι που στην ερώτηση «ποιος είσαι» ή «τι κάνεις» απαντούν αναφέροντας ένα σωρό λεπτομέρειες που πιστεύουν ότι λειτουργούν υπέρ τους: πόσα λεφτά βγάζουν, τι επάγγελμα κάνουν (από αυτά που προσδίδουν κύρος -γιατρός, δικηγόρος, δημοσιογράφος κ.λπ.), με ποιον βγαίνουν ή συνομιλούν και σε ποια μεγάλη και σίγουρη εταιρία δουλεύουν κάνοντας καριέρα.

Για να γνωρίσουμε τον εαυτό μας πρέπει να βγούμε από την αδράνεια, λαμβάνοντας υπόψη τα 7 παρακάτω σημεία για αρχή:
1. Φροντίζουμε σώμα και ψυχή
Έχει αποδειχθεί, αυτή τη φορά και με την πολύτιμη συνδρομή της τεχνολογίας, η αρχαία θεωρία σύμφωνα με την οποία υπάρχει μια ιδιαίτερα στενή σύνδεση και επικοινωνία ανάμεσα στο σώμα και την ψυχή ενός ανθρώπου. Σε πάμπολλες περιπτώσεις, οι γιατροί σήμερα αναγνωρίζουν ψυχικές αιτίες πίσω από μια ξεκάθαρη με την πρώτη ματιά σωματική πάθηση. Οι ερωτήσεις που κάνουν στον ασθενή αφορούν και την ψυχολογική του κατάσταση.

Έντονα συναισθήματα όπως μια μεγάλη στενοχώρια, για παράδειγμα, ή η κατάθλιψη που μπορεί να προέλθει από έλλειψη αυτοεκτίμησης επηρεάζουν την υγεία μας σε βαθμό που δεν φανταζόμαστε. Γι' αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία να ζούμε μια όσο το δυνατόν πιο ισορροπημένη ζωή, απαλλαγμένη από υπερβολές, προσέχοντας και φροντίζοντας το σώμα μας όσο καλύτερα γίνεται.

2. Το παρόν είναι που μετρά
Μια πολύ συνηθισμένη συμβουλή που όλοι έχουμε βαρεθεί να ακούμε: «Μην κολλάς στο παρελθόν». Κι όμως, τόσο χρήσιμη! Οι περισσότεροι από εμάς διαθέτουμε ένα μοναδικό ταλέντο να πιανόμαστε από μια ευχάριστη εμπειρία που έχουμε ζήσει, για να ξεπεράσουμε τα προβλήματα του σήμερα. Είναι σαν το ηρεμιστικό που ανακουφίζει από τον πόνο, αλλά μέχρι εκεί• δεν θεραπεύει. Αντίθετα, οδηγεί στον εθισμό.

Ο ρόλος του παρελθόντος σταματά στην παροχή της εμπειρίας με τη βοήθεια της οποίας θα προχωρήσουμε παρακάτω, διαμορφώνοντας ένα καλύτερο παρόν και μέλλον. Μόνο τότε λειτουργεί εποικοδομητικά.

Η αυταπάτη των ανθρώπων που εμμένουν στο παρελθόν αποδεικνύεται από το γεγονός ότι δυσάρεστες εμπειρίες φτιάχνουν ευχάριστες αναμνήσεις.

3. Μακριά από προκαταλήψεις
Οι προκαταλήψεις αγκυλώνουν τη σκέψη μας και κατά συνέπεια δεν αφήνουν την προσωπικότητα μας να αναπτυχθεί πλήρως. Αντί για δέντρο, ο άνθρωπος γίνεται φυτό σε γλάστρα - ένας ζωντανός οργανισμός δηλαδή μέσα σε καθορισμένα όρια. Σε αρκετές περιπτώσεις οι προκαταλήψεις είναι γεννήματα του φόβου μπροστά στο άγνωστο, όταν λέμε ότι κάτι δεν είναι για εμάς χωρίς πρώτα να το έχουμε δοκιμάσει ή κρυβόμαστε πίσω από μια ψεύτικη μετριοφροσύνη για να γλιτώσουμε από την αποτυχία που θεωρούμε βέβαιη.

Η ζωή δείχνει να απεχθάνεται τις κάθε είδους προστασίες που ακινητοποιούν σώμα και νου. Από τη φύση μάς έχει δοθεί το δέρμα, δεν χρειάζεται να του φοράμε και τρία παλτά από πάνω!

Δοκιμάστε να κάνετε κάτι που σας προκαλούσε φόβο ή ανησυχία και δεν θα χάσετε.

4. Οι φοβίες προς όφελός μας
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προς όφελος μας ακόμα και τα εμφανώς αρνητικά σημεία του εαυτού μας. Οι φοβίες μας δεν είναι αδικαιολόγητες, έχουν ρίζες στο βαθύτερο «εγώ» μας, σε βιώματα της παιδικής ηλικίας, σε εμπειρίες του παρελθόντος. Με το να τις αναγνωρίσουμε κάνουμε ένα πρώτο (ίσως το μεγαλύτερο) βήμα προς την αυτογνωσία.

Δεν χρειάζεται να τις καταπολεμήσουμε άμεσα, ας ζήσουμε για λίγο μαζί τους. Θα μας μάθουν τόσο πολλά για το άτομο μας. Θα μας βοηθήσουν να συνειδητοποιήσουμε ποιοι είμαστε και πού μπορούμε να πάμε. Από κακές μάγισσες που μας καταδίωκαν θα μετατραπούν τότε σε ευμενείς κυρίες, οι οποίες, φεύγοντας, θα μας αφήσουν ένα όμορφο δώρο: τον καινούριο μας εαυτό.

5. Αρεστοί πρώτα στον εαυτό μας
Σύμφωνοι, δεν ζούμε μόνοι μας. Πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τη γνώμη και την επιθυμία των άλλων. Μέχρι εκεί όμως, ακούμε τι έχουν να μας πουν και μετά παίρνουμε εμείς την απόφαση. Οι άνθρωποι με χαμηλή αυτοεκτίμηση πράττουν συνήθως με βάση τού τι λέει ο κόσμος. Προσπαθούν να συμβιβάσουν τα ασυμβίβαστα, προκειμένου να ικανοποιήσουν τους πάντες, με αποτέλεσμα να χάνουν πάνω απ' όλα τον αυτοσεβασμό τους.

Στη ζωή έχουμε έρθει για να «σπάσουμε αβγά», όχι για να καλουπώσουμε τον εαυτό μας ανάλογα με τις ορέξεις της οικογένειας και του κοινωνικού περίγυρου. Πόσο άσχημο είναι το θέαμα του ανθρώπου που λέει «ναι» γιατί φοβάται να πει «όχι»!

Ένας καλός τρόπος για να μάθουμε να λέμε «όχι»: να μην απέχουμε από τη λήψη αποφάσεων, να δηλώνουμε ξεκάθαρα τη θέση μας ακόμα και στα φαινομενικά ασήμαντα θέματα.

6. Ακούμε την καρδιά μας
Ο έρωτας είναι ταυτόχρονα χαρά και δοκιμασία για μια προσωπικότητα. Πολλές φορές μάς δίνει επίσης το απαραίτητο κίνητρο για να κάνουμε πράγματα που σε διαφορετική περίπτωση ενδεχομένως να μην τολμούσαμε. Στη σημερινή εποχή, ωστόσο, έχουμε μάθει να λειτουργούμε περισσότερο με τη λογική παρά με την καρδιά. Με τον τρόπο αυτό ακυρώνουμε το συναίσθημα και υποβιβάζουμε τον έρωτα σε απλό επικοινωνιακό φαινόμενο.

Στη συναισθηματική μας ζωή φαίνεται να δρούμε έχοντας ως γνώμονα την αποφυγή του πόνου. Αυτό δεν είναι έρωτας όμως, περισσότερο μοιάζει με άμυνα ζώνης. Η καρδιά λέει να ανοιχτούμε κι εμείς στην ουσία περιχαρακωνόμαστε, κάτι που αποδεικνύεται όταν ανακαλύπτουμε ότι δεν έχουμε τίποτα να πούμε στον άνθρωπο που στέκεται δίπλα μας.

Η λύση βρίσκεται προς τα μέσα. Πριν προχωρήσουμε σε οτιδήποτε (και όχι μόνο σε θέματα συναισθηματικής φύσης), πρέπει πρώτα να συμβουλευόμαστε την καρδιά μας. Δεν είναι κανένα φοβερό μυστικό: από αυτήν και μόνο περνά ο δρόμος που οδηγεί στην ευτυχία.

7. Συγκεντρωμένοι στο στόχο μας
Όταν είμαστε σε νεαρή ηλικία, δεν το παίρνουμε είδηση. Μεγαλώνοντας, το συνειδητοποιούμε όλο και περισσότερο: δεν διαθέτουμε άπειρα αποθέματα ενέργειας. Πρέπει επομένως να κάνουμε σωστή διαχείριση των «καυσίμων» που έχουμε για να μη μείνουμε στη μέση του δρόμου, για να μην εξαντληθούμε σωματικά και ψυχικά πριν την ώρα μας. Πώς μπορούμε να το καταφέρουμε;

1.      Πρώτον, βάζοντας συγκεκριμένους στόχους και καταρτίζοντας ένα κάποιο πρόγραμμα που θα μας βοηθήσει να τους επιτύχουμε.

2.     Δεύτερον, αποφεύγοντας το ξόδεμα δυνάμεων σε ανούσιες αναζητήσεις και πράγματα που βαθιά μέσα μας γνωρίζουμε ότι δεν μας ταιριάζουν.

Κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν πρέπει να αφήνουμε το χρόνο μας να χάνεται. Έχουν δίκιο μέχρι ενός σημείου. Το σωστό είναι ότι δεν πρέπει να αφήνουμε το χρόνο μας να χάνεται από τη στιγμή που ξέρουμε τι να τον κάνουμε. Ας καθυστερήσουμε, λοιπόν, όσο θέλουμε μέχρι να βρούμε το στόχο μας, από κει και πέρα ισχύουν όλα όσα αναφέραμε στην προηγούμενη παράγραφο.

Κύριος εαυτού
Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει και άλλα σημεία στα παραπάνω, σίγουρα το θέμα είναι ανεξάντλητο, δεδομένου ότι κάθε άνθρωπος παρουσιάζει μια ειδική περίπτωση, με τις ιδιαιτερότητες που τον συνοδεύουν.

Όποιες κι αν είναι οι διαφορές πάντως, η επιδίωξη είναι κοινή για όλους μας: πρέπει να φτάσουμε σε σημείο που να είμαστε κύριοι του εαυτού μας. Αυτό μπορεί να γίνει αν τον αποδεχτούμε όπως είναι, με τα προτερήματα και τα ελαττώματα του. Μόνο τότε θα έχουμε μάθει να απολαμβάνουμε σχεδόν κάθε στιγμή της ζωής μας, αξιολογώντας ψύχραιμα, με γνώση και συνείδηση όχι μόνο θετικές αλλά και, κυρίως, αρνητικές εμπειρίες.

Στόχος είναι οι ενέργειες μας να μην επικυρώνονται από κάθε λογής φοβίες και ανησυχίες, στοχεύοντας απλά στην εξασφάλιση μιας απλής επιβίωσης χωρίς σκαμπανεβάσματα, στο περιθώριο ουσιαστικά της ύπαρξης. Οι κινήσεις μας πρέπει να ταιριάζουν σε ένα υπεύθυνο άτομο που ξέρει καλά να κρατά την τύχη του στα χέρια του, ζώντας όσο το δυνατόν πιο έντονα το παρόν και προσμένοντας θαρραλέα το μέλλον.



Του του Στέργιου Ξηροτάγαρου